İstinat duvarlarında sükûnet (at-rest) durumu, duvarın yatay yönde hemen hemen hiç yer değiştirmediği / dönmediği durumda arka dolguda oluşan yatay zemin itkisini ifade eder. Bu durumda zemin “aktif”e geçecek kadar gevşemez, “pasif”e geçecek kadar da sıkışmaz; yani gerilme durumu, zeminin yerinde gerilme durumuna yakındır.
Sükûnet itkisi ne zaman oluşur?
Aşağıdaki durumlarda çoğunlukla K₀ (sükûnet basınç katsayısı) kullanılır:
-
Bodrum perdeleri, rijit perdeler (kat döşemeleriyle bağlanan, üstten-köşeden kısıtlanan)
-
Kazıklı iksa / diyafram duvar gibi yatay deplasmanı sınırlı sistemler
-
Duvarın arkasında çok küçük deplasmanlara izin veriliyorsa (aktif mobilize olmuyorsa)
-
Duvar, geri dolgu yapılırken “yerinde” tutulmuşsa ve sonradan serbestleşmiyorsa
Özetle duvar hareket edemiyorsa sükunetteki durum oluşabilir
K₀ katsayısı ve temel formüller
Sükûnet için yatay efektif gerilme:
σh′=K0 σv′
Toplam yatay gerilme (drenaj/yeraltı suyu varsa):
σh=σh′+u
1) Normal konsolide (NC) zeminler için (Jaky)
Drenajlı koşulda (kum/kil uzun dönem) yaygın yaklaşım:
K0,NC=1−sinφ
-
: efektif içsel sürtünme açısı (drenajlı)
2) Aşırı konsolide (OC) killer için (yaygın yaklaşım)
OCR etkisiyle K₀ artar:
K0,OC=K0,NC OCRm
-
çoğu pratikte 0.4–0.6 aralığında alınır (kil tipine bağlı)
-
OCR arttıkça K₀ büyür → sükûnet itki önemli ölçüde artabilir
Basınç dağılımı (nasıl yayılır?)
Sükûnet durumunda çoğu zaman (homojen zemin, yatay yüzey):
-
Yatay gerilme derinlikle yaklaşık lineer artar:
σv′(z)=γ′z ⇒ σh′(z)=K0γ′z -
Dolayısıyla duvara etki eden basınç diyagramı üçgensel olur.
-
Üstte sürşarj q varsa ek yatay basınç:
Δσh=K0 q(derinlik boyunca sabit ek basınç → diyagram dikdörtgen şeklinde olur)
Bileşke kuvvet (efektif kısım için):
E0=(1/2)K0γ′H2
Uygulama noktası: tabandan H/3 (üçgen için).
Mühendislik yorumu: K₀ neden önemli?
-
K₀ genelde Kₐ’dan büyüktür → duvarın tasarım itki kuvvetini ve momentini büyütür.
Yani bodrum perdelerinde “aktif” almak çoğu zaman gereğinden düşük kalabilir. -
Rijit ve kısıtlı sistemlerde (döşemeli bodrum gibi) gerçek gerilme durumu çoğu zaman K₀ ile Kₐ arasında olabilir; ama güvenli tarafta kalmak için sıkça K₀ seçilir .
-
OC killerde K₀ çok büyüyebilir → normalde beklenenden çok daha yüksek yatay basınç çıkar; bu sahada “duvar beklenenden fazla yük alıyor” problemlerinin tipik sebebidir.
Ne zaman K₀ yerine aktif/pasif?
-
Duvar yeterince dışa hareket edebiliyorsa (yaklaşık %0.1–0.5H mertebesi yatay deplasmanlar aktif mobilize edebilir; sistem tipine göre değişir) → aktif yaklaşıma gidilebilir.
-
Duvar zemine doğru itiliyorsa ve yeterli hareket varsa → pasif devreye girer (genelde sınırlı alınır, güvenlik katsayıları yüksek tutulur).










